Imomqulixon - Ashtarxoniylar davrining eng kuchli hukmdorlaridan biri

30.04.2026 17:56
366

Ashtarxoniylar tarixida Imomqulixon eng uzoq va barqaror hukmronlik qilgan xonlardan biri sifatida tilga olinadi. U 1611-1642-yillarda Buxoro xonligini boshqargan. Bu davr oson emas edi: bir tomondan ichki siyosiy raqobat, ikkinchi tomondan qozoq sultonlari, qalmoqlar va qo‘shni davlatlar bilan bog‘liq tashqi xavflar mavjud edi.

Imomqulixonning kuchli hukmdor sifatida eslanishiga sabab - u aynan mana shunday murakkab sharoitda davlatni uzoq muddat ushlab tura olganidir. Ashtarxoniylar sulolasi Boqi Muhammadxon davrida hokimiyatga kelgan bo‘lsa, Imomqulixon davrida bu hokimiyat nisbatan barqarorlashdi va Buxoro xonligi mintaqadagi muhim siyosiy kuchlardan biri bo‘lib qoldi. Manbalarda uning hukmronligi 1611–1642-yillarni qamrab olgani qayd etiladi.

Uning davrida mamlakat mudofaasida Yalangto‘sh Bahodir kabi yirik harbiy-siyosiy arboblar muhim rol o‘ynadi. Yalangto‘sh Bahodir 1612-yildan Samarqand hokimi sifatida faoliyat yuritgan va Imomqulixon davrida davlatning asosiy tayanchlaridan biriga aylangan.

Aynan shu davrda qozoq sultonlari bilan kurashlar kuchaydi. 1621-yilda Yalangto‘sh Bahodir Ashtarxoniy qo‘shinlariga boshchilik qilib, Tursun sulton hujumini qaytarishda ishtirok etgan. 1628-yilda esa Imomqulixon topshirig‘i bilan Yalangto‘sh Bahodir Toshkent yaqinida Abuli sultonga qarshi yurish qilib, uni chekinishga majbur qilgan.

Imomqulixon davrining yana bir muhim jihati - Samarqandning siyosiy va madaniy hayotda qayta faollashganidir. Yalangto‘sh Bahodirning Samarqand hokimi sifatidagi faoliyati natijasida shahar yirik qurilishlar markaziga aylandi. Registon maydonidagi Sherdor madrasasi qurilishi ham shu davr bilan bog‘liq. Shu sababli Imomqulixon davri nafaqat siyosiy barqarorlik, balki me’morchilik va shaharsozlik rivoji bilan ham eslanadi.

Tashqi siyosatda ham Imomqulixon faol bo‘lgan. 1613-yilda u Rossiyada Romanovlar sulolasi hokimiyatga kelishi munosabati bilan elchi yuborgan. 1615-yilda esa Boburiylar Hindistoni hukmdori Jahongir saroyiga elchilar jo‘natilgan. Keyingi yillarda ham Buxoro xonligi Rossiya va Hindiston bilan elchilik aloqalarini davom ettirgan.

Bu faktlar Imomqulixon nega Ashtarxoniylarning eng kuchli hukmdorlaridan biri deb qaralishini ko‘rsatadi. Uning davrida davlat uzoq muddat nisbatan barqaror boshqarildi, tashqi xavflarga qarshi kurash olib borildi, Samarqandda yirik qurilishlar amalga oshirildi va Buxoro xonligining xalqaro aloqalari faollashdi.

Hayotining so‘nggi yillarida Imomqulixon ko‘zi ojizlashgani sababli taxtdan voz kechib, hokimiyatni ukasi Nodir Muhammadxonga topshirgan. Shundan so‘ng haj safariga yo‘l olgani va 1644-yilda vafot etgani aytiladi.

Shu bois Imomqulixonni “eng kuchli hukmdorlardan biri” deyish uchun asos bor: u davlatni shunchaki boshqargan emas, balki murakkab davrda uni saqlab qolgan, harbiy-siyosiy tayanchlarni kuchaytirgan, diplomatik aloqalarni faollashtirgan va Ashtarxoniylar davrining eng barqaror bosqichlaridan birini shakllantirgan.

Ijtimoiy tarmoqlarda ulashing
Izoh qoldirish uchun tizimga kiring Kirish