Nufuzli tarixchi Adib Xalid tadqiqotlariga tayangan Encyclopaedia Iranica Turkistondagi yangi usul maktablari tarixini bayon etar ekan, 1901-yilda Toshkentda Munavvarqori Abdurashidxonov ochgan maktabni birinchi maktab sifatida ko‘rsatadi. Shu manbaga ko‘ra, Birinchi jahon urushi boshlanishi arafasida Buxoro, Samarqand, Toshkent, Qo‘qon va boshqa shaharlarda yangi usul maktablarining soni ehtimol bir necha yuzga yetgan.

O‘zbekiston tarixiga oid ayrim mahalliy manbalarda esa bundan oldingi sanalar keltiriladi. Ularda Ismoil Gaspiralining 1893-yilda Turkistonga qilgan safari davomida Buxoroda yangi usul maktabi tashkil etilishiga ta’sir ko‘rsatgani, maktabning “Muzaffariya” deb nomlangani qayd etiladi. Shuningdek, 1899-yilda Andijonda Shamsuddin domla, 1901-yilda Qo‘qonda Salohiddin domla, Toshkentda Munavvarqori va Samarqandda Abduqodir Shakuriy yangi maktablar ochgani ko‘rsatiladi.

Boshqa tadqiqotlarda Qo‘qondagi yangi maktablar tarixi yanada oldingi davrga olib boriladi. Farg‘ona viloyati ma’muriy hujjatlariga tayangan ayrim maqolalarda Qo‘qondagi birinchi yangi usul maktabi 1893-yilda Mirayubboy mahallasida ochilgani, 1893–1900-yillar oralig‘ida shaharda kamida to‘rtta shunday maktab faoliyat boshlagani aytiladi.

Bu ma’lumotlar bir-birini to‘liq inkor etmaydi. Dastlab Turkistondagi tatar jamoalari o‘z farzandlari uchun yangi usul maktablari ochgan. Mahalliy aholi bunday muassasalarni ba’zan “no‘g‘oy maktabi” deb atagan. Keyinchalik tatar muallimlari mahalliy bolalarni ham o‘qita boshlagan, undan so‘ng turkistonlik ma’rifatparvarlar o‘z maktablari va darsliklarini yaratganlar.

Shuning uchun 1901-yildagi Munavvarqori maktabini mutlaq ma’noda Turkistondagi eng birinchi yangi usul tajribasi emas, balki mahalliy jadidlar tomonidan tashkil etilgan, aniq dastur va darsliklarga ega eng muhim dastlabki maktablardan biri sifatida ko‘rsatish tarixiy jihatdan ehtiyotkorroq bo‘ladi.