Bugungi kunda dunyo miqyosida yuz berayotgan tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar inson hayoti va xavfsizligiga jiddiy tahdid solmoqda. Iqlim o‘zgarishi, sanoatlashuv jarayonlarining jadallashuvi, urbanizatsiya - bularning barchasi favqulodda vaziyatlar soni va ko‘lamini ortishiga olib kelmoqda. Shu nuqtayi nazardan, ushbu sohada malakali kadrlar tayyorlash masalasi strategik ahamiyat kasb etmoqda.

“Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida malakali kadrlar tayyorlash tizimini tubdan isloh qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorning qabul qilinishi - nafaqat sohaviy, balki umumdavlat ahamiyatiga ega bo‘lgan muhim hujjatdir.

Alohida ta’kidlash kerakki, mazkur islohotlar O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, Oliy Bosh Qo‘mondon rahbarligida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli o‘zgarishlarning mantiqiy davomidir. Davlatimiz rahbarining tashabbusi bilan barcha sohalar qatori favqulodda vaziyatlar tizimida ham zamonaviy, samarali va xalqaro standartlarga mos boshqaruv hamda kadrlar tayyorlash tizimi shakllantirilmoqda.

So‘nggi yillarda mamlakatimizda xavfsizlik, inson hayotini muhofaza qilish va favqulodda vaziyatlarning oldini olish masalalariga alohida ustuvor ahamiyat berilayotgani bejiz emas. Chunki har qanday taraqqiyot, avvalo, inson xavfsizligi bilan chambarchas bog‘liq.

Bu esa kelajakda “tayyor kadr” muammosini hal qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ya’ni bitiruvchi nafaqat diplomga, balki haqiqiy ish tajribasiga ham ega bo‘ladi. Ayniqsa, sanoat, energetika, qurilish kabi xavfli tarmoqlar bilan hamkorlikda kadrlar tayyorlanishi favqulodda vaziyatlarning oldini olishda samarali mexanizm bo‘lib xizmat qiladi.

Zamonaviy dunyoda favqulodda vaziyatlarni boshqarish ilmiy yondashuv va innovatsion texnologiyalarsiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Shu bois qarorda ilmiy-tadqiqot ishlarini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilgan. Xususan, professor-o‘qituvchilar ilmiy salohiyatini oshirish, sun’iy intellekt, simulyatsiya va modellashtirish texnologiyalarini joriy etish kabi vazifalar belgilangan. Vazifalarning amaliy ijrosi nafaqat ta’lim sifatini oshiradi, balki favqulodda vaziyatlarni prognoz qilish, ularning oldini olish va bartaraf etishda yangi imkoniyatlar yaratadi.

Qarorda xorijiy davlatlar bilan hamkorlikka ham katta e’tibor qaratilgan. Jumladan, xorijiy mutaxassislarni jalb qilish, kadrlarni chet elda tayyorlash va hatto boshqa davlatlar uchun mutaxassislar tayyorlash tizimini yo‘lga qo‘yish ko‘zda tutilgan. Mazkur islohotlar O‘zbekistonning mazkur sohada nafaqat milliy, balki mintaqaviy markazga aylanish imkoniyatini yaratadi.

Bugungi globallashuv sharoitida favqulodda vaziyatlar bir davlat chegarasi bilan cheklanib qolmaydi, balki mintaqaviy va xalqaro xususiyat kasb etadi. Shu bois mazkur sohada ilg‘or xorijiy tajribani o‘rganish va xalqaro hamkorlikni kengaytirish ustuvor vazifalardan biri hisoblanadi.

Rivojlangan davlatlar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, favqulodda vaziyatlarni samarali boshqarish, avvalo, kuchli ilmiy baza, yuqori malakali kadrlar va zamonaviy texnologiyalarga tayanadi. Masalan, Yevropa davlatlarida integratsiyalashgan qutqaruv xizmatlari, Yaponiyada ofatlarga tayyorgarlikning yuqori darajasi, AQSHda esa raqamli monitoring va tezkor boshqaruv tizimlari bu borada samarali modellar sifatida tan olingan.

Mazkur qarorda aynan shu ilg‘or tajribalarni inobatga olgan holda, xorijiy mutaxassislarni jalb qilish, milliy kadrlarni yetakchi xorijiy ta’lim va ilmiy markazlarda tayyorlash hamda ularning malakasini oshirish tizimini yo‘lga qo‘yish nazarda tutilgani alohida ahamiyatga ega.

Shu bilan birga, O‘zbekistonning o‘zi ham kelgusida favqulodda vaziyatlar sohasida kadrlar tayyorlash bo‘yicha mintaqaviy markazga aylanishi uchun mustahkam asos yaratilmoqda. Xususan, xorijiy davlatlar kadrlarini tayyorlash imkoniyatining joriy etilishi mamlakatimizning xalqaro maydondagi nufuzini oshirish bilan birga, o‘zaro tajriba almashish va yagona xavfsizlik makonini shakllantirishga xizmat qiladi. Bu esa, o‘z navbatida, nafaqat milliy, balki mintaqaviy barqarorlik va xavfsizlikni ta’minlashda O‘zbekistonning o‘rni va rolini yanada mustahkamlaydi.

Mazkur qarorning eng muhim jihatlaridan biri - kadrlar tayyorlashning mutlaqo yangi, ikki bosqichli tizimi joriy etilayotganidir. Ya’ni oliy ta’lim hamda maxsus kasbiy tayyorgarlik bir-biri bilan uzviy bog‘langan holda tashkil etiladi. Ushbu yondashuv orqali nazariy bilimlar bilan amaliy ko‘nikmalar o‘rtasidagi uzilish bartaraf etiladi. Chunki favqulodda vaziyatlar sohasida ishlaydigan mutaxassislar uchun faqat nazariy bilim yetarli emas - ular real sharoitda tezkor qaror qabul qila olishi, xavfni to‘g‘ri baholay olishi lozim.

Shu bilan birga, qarorda belgilanganidek, oliy ma’lumotli mutaxassislar sonini ikki baravar oshirish, professional qutqaruvchilarni uch karra ko‘paytirish kabi aniq maqsadli ko‘rsatkichlar belgilangani tizimli yondashuvni ko‘rsatadi.

Mazkur qarorning yana bir ustuvor jihati - uzluksiz o‘quv-karyera tizimining joriy etilishidir. Endi kadrlar faqat bir marta ta’lim olib qolmaydi, balki xizmat faoliyati davomida doimiy ravishda bilim va malakasini oshirib boradi. Natijada esa tizimda professionallikni ta’minlash, rahbar kadrlarni sifat jihatdan yangi bosqichga olib chiqish imkonini beradi.

Qarorning eng muhim jihatlaridan biri - kadrlar tayyorlashning ikki bosqichli, ya’ni oliy ta’lim va maxsus kasbiy tayyorgarlikdan iborat yaxlit tizimi joriy etilayotganidir. Bu yondashuv xalqaro tajribada o‘z samarasini bergan modellardan biri hisoblanadi. Masalan, Germaniya, Yaponiya va Janubiy Koreya kabi davlatlarda favqulodda vaziyatlar sohasida kadrlar tayyorlash aynan nazariya va amaliyot uyg‘unligi asosida tashkil etilgan.

O‘zbekistonda ham mazkur modelni joriy etish orqali nazariy bilimlarni amaliyot bilan uyg‘unlashtirishga erishiladi. Bu esa mutaxassislarning kasbiy kompetensiyalarini yanada oshirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, ularda real vaziyatlarda tezkor va to‘g‘ri qaror qabul qilish qobiliyati shakllanadi. Natijada, favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik darajasi sifat jihatdan yangi bosqichga ko‘tariladi.

Qarorda nazarda tutilgan dual ta’lim tizimi zamonaviy ta’limning eng ilg‘or shakllaridan biri hisoblanadi. Ushbu tizim orqali talabalar bir vaqtning o‘zida ta’lim muassasasida nazariy bilim olish bilan birga ishlab chiqarish korxonalarida amaliy ko‘nikmalarni ham egallaydi. Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, dual ta’lim tizimi joriy etilgan davlatlarda yosh mutaxassislarning mehnat bozoriga moslashuvi ancha yuqori bo‘ladi. Chunki ular o‘qish jarayonining o‘zidayoq amaliyot bilan tanishib boradi.

Ayniqsa, sanoat, energetika, neft-gaz va qurilish kabi xavfli tarmoqlar bilan hamkorlikda kadrlar tayyorlanishi muhim ahamiyatga ega. Bu orqali texnogen xavflarni kamaytirish imkoniyati yaratiladi. Shu bilan birga, ishlab chiqarishda xavfsizlik madaniyati shakllanadi va favqulodda holatlarning oldini olishda samaradorlik oshadi.

Bugungi kunda favqulodda vaziyatlarni boshqarish sohasini zamonaviy texnologiyalarsiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Xususan, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar, geoaxborot tizimlari, simulyatsiya va modellashtirish texnologiyalari bu sohada muhim o‘rin tutadi.

Qarorda aynan shu yo‘nalishlarga alohida e’tibor qaratilgani uning dolzarbligini yanada oshiradi. Jumladan, ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish, professor-o‘qituvchilarning ilmiy salohiyatini oshirish va innovatsion o‘quv laboratoriyalarini yaratish kabi vazifalar belgilangan. Bu chora-tadbirlar orqali favqulodda vaziyatlarni oldindan prognoz qilish imkoniyatlari kengayadi. Shu bilan birga, xavflarni aniq va to‘g‘ri baholash hamda ularni samarali boshqarish imkoniyatlari sezilarli darajada oshadi.

Qarorda joriy etilayotgan uzluksiz o‘quv-karyera tizimi kadrlar tayyorlashda mutlaqo yangi yondashuv hisoblanadi. Endi kadrlar faqat bir marta ta’lim olib qolmaydi. Ular xizmat faoliyati davomida muntazam ravishda qayta tayyorlanadi va o‘z malakasini oshirib boradi. Bu esa ularning bilim va ko‘nikmalari doimo zamon talablariga mos bo‘lishini ta’minlaydi. Shu bilan birga, yuqori lavozimlarga tayinlanishda aynan bilim, tajriba va malaka asosiy mezonga aylanadi. Bu esa tizimda adolat va shaffoflikni ta’minlab, rahbar kadrlar sifatini oshirishga xizmat qiladi.

Xulosa qilib aytganda, ushbu qaror favqulodda vaziyatlar sohasini tubdan isloh qilishga qaratilgan strategik hujjatdir. U orqali sohada zamonaviy, samarali va barqaror tizim shakllantirish uchun mustahkam huquqiy va tashkiliy asos yaratilmoqda.

Eng muhimi, bu islohotlar inson hayoti va xavfsizligini ta’minlashga qaratilgani bilan ahamiyatlidir. Chunki har qanday taraqqiyot, avvalo, inson qadrini ulug‘lashdan boshlanadi. Mazkur qarorning to‘liq va samarali amalga oshirilishi natijasida mamlakatimizda favqulodda vaziyatlarga tayyor, yuqori malakali kadrlar tizimi shakllanadi va bu yurtimiz xavfsizligi hamda barqaror taraqqiyotiga xizmat qiladi.