O‘zbekistonda tadbirkorlik faoliyati uchun yanada qulay va adolatli muhit yaratishga qaratilgan islohotlar izchil davom etmoqda. Bu boradagi navbatdagi muhim qadam sifatida tadbirkorlik subyektlari faoliyatida qonunchilik buzilishi xavfini avtomatlashtirilgan tarzda baholash mexanizmi joriy etilmoqda.

2026-yil 24-iyulda qabul qilingan qonun mazkur sohada davlat nazoratini zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida tashkil etishga xizmat qiladi. Yangi yondashuvning asosiy maqsadi tadbirkorlarga ortiqcha ma’muriy bosimni kamaytirish, nazorat tadbirlarini xavf darajasiga qarab tashkil etish hamda davlat organlari faoliyatining ochiqligi va samaradorligini oshirishdan iborat.

Raqamli tahlil asosida xavf baholanadi

Yangi mexanizmga ko‘ra, tadbirkorlik subyektlarining xavf darajasi inson omilisiz, avtomatlashtirilgan axborot tizimi orqali aniqlanadi.

Bunda ma’lumotlar quyidagi rasmiy manbalardan shakllantiriladi:

• - davlat organlarining axborot tizimlari;

• - statistik ma’lumotlar;

• - jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlari;

• - ommaviy axborot vositalaridagi ma’lumotlar;

• - qonunchilikda belgilangan boshqa rasmiy axborot manbalari.

Eng muhimi, xavf tahlilini o‘tkazish jarayonida tadbirkorlardan qo‘shimcha hujjat yoki ma’lumot talab qilinmaydi. Bu esa tadbirkorlar uchun vaqt va resurslarni tejashga xizmat qiladi.

Avtomatik tahlil natijalariga ko‘ra tadbirkorlik subyektlari uch toifaga ajratiladi:
yuqori xavf; o‘rta xavf; past xavf.

Yuqori va o‘rta xavf toifasiga kiruvchi subyektlarga nisbatan qonunchilikda belgilangan tartibda profilaktika tadbirlari va tekshiruvlar o‘tkazilishi mumkin.

Past xavf toifasiga kiruvchi tadbirkorlik subyektlarida esa rejali tekshiruvlar o‘tkazilmaydi. Bu esa halol va qonunga rioya qilib ishlayotgan biznes uchun yanada qulay muhit yaratadi.

Yangi tizimning muhim jihatlaridan biri shundaki, elektron tizim tomonidan belgilangan xavf darajasi tadbirkorga nisbatan to‘g‘ridan-to‘g‘ri javobgarlik choralarini qo‘llash uchun asos hisoblanmaydi.

Tizimning vazifasi huquqbuzarliklarni jazolash emas, balki ularning oldini olish, davlat nazoratini aniq tahlil va xavf darajasiga asoslangan holda tashkil etishdir.

Biznes uchun qanday imkoniyatlar yaratiladi?

Yangi mexanizm orqali:

• - nazorat jarayonlarida inson omili kamayadi;

• - ortiqcha tekshiruvlar qisqaradi;

• - halol tadbirkorlarga nisbatan ma’muriy bosim pasayadi;

• - davlat nazorati yanada shaffof va adolatli bo‘ladi;

• - nazorat organlari o‘z resurslarini xavf yuqori bo‘lgan yo‘nalishlarga yo‘naltira oladi.

Bu esa mamlakatda tadbirkorlik muhitini yaxshilash, investitsiyaviy jozibadorlikni oshirish hamda raqamli davlat boshqaruvini rivojlantirishga xizmat qiladi.

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda davlat boshqaruvini raqamlashtirish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va davlat xizmatlarini soddalashtirish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Xavflarni avtomatik baholash tizimi ham ana shu islohotlarning mantiqiy davomi bo‘lib, davlat nazoratini jazolovchi emas, balki profilaktikaga yo‘naltirilgan zamonaviy modelga o‘tkazishga xizmat qiladi.

Natijada halol faoliyat yuritayotgan tadbirkorlar uchun yanada erkin va qulay ishbilarmonlik muhiti shakllanadi, davlat nazorati esa raqamli texnologiyalar va aniq tahlil asosida samarali tashkil etiladi.