Eski maktabda foydalanilgan ko‘plab asarlar aslida bolalar uchun maxsus yozilmagan edi. Jadidlar esa bolaning yoshi, lug‘at boyligi va o‘zlashtirish qobiliyatiga mos kitob yaratishga harakat qildilar.

Saidrasul Saidazizovning “Ustodi avval” kitobi Markaziy Osiyodagi ilk yangi usul alifbolaridan biri sifatida tanilgan. Munavvarqorining “Adibi avval” va “Adibi soniy” kitoblari esa o‘qish, yozish va tarbiyaviy matnlarni bosqichma-bosqich berishga xizmat qilgan.

Bu darsliklarda harflar va bo‘g‘inlardan keyin qisqa so‘zlar, gaplar, hikoyalar va axloqiy mazmundagi matnlar joylashtirilgan. “Maktab”, “ilm”, “odob”, rostgo‘ylik va yolg‘onning oqibati kabi mavzular savod o‘rgatish bilan tarbiyani birlashtirgan. Keyinchalik Abduqodir Shakuriy, Abdulla Avloniy, Mahmudxo‘ja Behbudiy, Sadriddin Ayniy va boshqa mualliflar ham alifbo, geografiya, tarix, axloq hamda diniy bilimlarga oid qo‘llanmalar yaratdilar.

Buxoroda 1908-yilda tuzilgan “Shirkati Buxoroi sharif” aksiyadorlik jamiyatining asosiy vazifalaridan biri darsliklarni nashr etish edi. Bu fakt yangi maktabning alohida muallim tashabbusidan bosma mahsulot, mablag‘ va tashkilot talab qiladigan kengroq tizimga aylanganini ko‘rsatadi. Jamiyat Sadriddin Ayniyning bolalar tarbiyasiga bag‘ishlangan “Tahzib us-sibyon” va diniy bilimlarni sodda bayon qilgan “Zaruriyoti din” kabi kitoblarini chop etishga xizmat qilgan.

Bosma darslik va gazetalarning ko‘payishi faqat kitoblar sonini oshirmadi. U bilimning jamiyatdagi harakat usulini o‘zgartirdi.

Qo‘lyozma madaniyatida bilim ko‘pincha ustoz, nusxa ko‘chiruvchi va muayyan ilmiy muhit orqali uzatilgan. Bosma kitob esa bir xil matnni yuzlab nusxada tarqatish imkonini berdi. Darslikni boshqa shahardagi muallim ham sotib olib, o‘z maktabida qo‘llashi mumkin edi.

Shu tariqa, bilim asta-sekin faqat ustozning og‘zaki sharhiga bog‘liq bo‘lmay qoldi. O‘quvchi matn bilan mustaqil ishlash imkoniga ega bo‘ldi. Adeeb Khalid bosma madaniyatning kengayishi yozuvni kundalik hayotga olib kirganini, gazeta, ariza, e’lon va darsliklar savodning amaliy ahamiyatini kuchaytirganini ta’kidlaydi. Bu jarayon an’anaviy diniy olimlarning bilim ustidan avvalgi mutlaq mavqeiga ham ta’sir ko‘rsatgan.