Ikki tizim o‘rtasidagi farqni faqat “diniy” va “dunyoviy” qarama-qarshiligi sifatida ko‘rsatish xato bo‘ladi. Jadid maktablarida ham Qur’on, islom asoslari, axloq va diniy tarix o‘qitilgan. Asosiy farq ta’limning maqsadi, metodikasi va tashkil etilishida edi.

Eski maktabda o‘quv jarayoni ko‘proq individual, bosqichlari esa an’anaga tayangan holda olib borilgan. Yangi maktabda esa sinf-dars tizimi, belgilangan dastur va maxsus darsliklar muhim o‘rin egallagan.

Eski usulda yodlash asosiy vositalardan biri bo‘lsa, yangi usulda tovush asosida savod chiqarish, tushunib o‘qish va amaliy mashq kuchaytirildi.

Eski maktabda diniy bilim boshqa mavzular bilan qorishib ketgan yaxlit ta’lim muhiti bo‘lgan. Jadid maktabida esa din alohida fan sifatida tarix, geografiya, hisob va boshqa fanlar qatoridan joy ola boshladi. Bu dinning maktabdan chiqarilgani emas, balki o‘quv dasturining fanlarga bo‘linib, tartibga solinganini anglatardi.

Jadidlarning o‘zlari ham bir xil fikrda bo‘lmagan. Ular orasida maktab dasturi, rus tilini o‘qitish, diniy fanlarning hajmi va zamonaviy fanlarni joriy etish masalalarida turli qarashlar mavjud edi. Shuning uchun “usuli jadid”ni hamma joyda aynan bir xil ishlagan markazlashgan tizim deb tasavvur qilish kerak emas. Har bir maktab muallim, homiy, mavjud darsliklar va mahalliy muhitga qarab farqlangan.