Buxoroni zamonaviylik sari yetaklagan amir

20.06.2026 19:08
1497

Amir Abdulahadxon 1885–1910-yillarda Buxoro amirligini boshqarib, mamlakat tarixida islohotlarga moyil va zamonaviy o‘zgarishlarni qo‘llab-quvvatlagan hukmdorlardan biri sifatida nom qoldirgan.

Abdulahadxon 1859-yilda Amir Muzaffarxon oilasida tug‘ilgan. Yoshligidan davlat boshqaruvi ishlariga jalb etilgan bo‘lib, uzoq yillar Karmana bekligini boshqargan. Bu davrda u siyosiy va ma’muriy tajriba orttirib, keyinchalik amirlik taxtiga tayyorlangan. Taxtga o‘tirishidan avval Rossiyada ham bo‘lgan va zamonaviy boshqaruv tizimlari bilan yaqindan tanishgan.

1885-yilda otasi vafotidan so‘ng Buxoro amiri bo‘lgan Abdulahadxon mamlakatni Rossiya imperiyasi protektorati sharoitida boshqardi. Garchi amirlik tashqi siyosatda mustaqil bo‘lmasa-da, u ichki hayotni rivojlantirish va iqtisodiy taraqqiyotni jadallashtirishga harakat qildi.

Abdulahadxon davrining eng muhim jihatlaridan biri transport va aloqa tizimining rivojlanishi bilan bog‘liq. Uning hukmronligi yillarida temir yo‘l tarmoqlari kengaydi, pochta va telegraf aloqalari yo‘lga qo‘yildi. Bu esa Buxoro amirligining mintaqadagi iqtisodiy hayotiga yangi sur’at bag‘ishladi. Savdo hajmi oshib, Rossiya va boshqa hududlar bilan iqtisodiy aloqalar yanada kuchaydi.

 

Amir ilm-fan va madaniyat rivojiga ham e’tibor qaratgan. Uning davrida Buxoro va boshqa shaharlarda yangi madrasalar, masjidlar va xayriya inshootlari bunyod etildi. Adabiyot va san’at vakillari qo‘llab-quvvatlandi. Qiziqarli jihati shundaki, Abdulahadxonning o‘zi ham fors tilida she’rlar yozgan va ilm ahliga hurmat bilan munosabatda bo‘lgan.

 

Tarixiy manbalarda Abdulahadxonning ayrim ijtimoiy islohotlarni amalga oshirgani ham qayd etiladi. Uning davrida ayrim eski va shafqatsiz jazolash usullari bekor qilingan, boshqaruv tizimini zamon talablariga moslashtirishga urinishlar kuzatilgan. Biroq konservativ ruhoniylar va saroydagi an’anaviy kuchlar ko‘plab yangiliklarning to‘liq amalga oshishiga to‘sqinlik qilgan.

 

Abdulahadxon hukmronligi Buxoro amirligi tarixida o‘tish davri sifatida baholanadi. Bir tomondan, qadimiy an’analar saqlanib qolgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, temir yo‘l, telegraf, yangi iqtisodiy aloqalar va ma’muriy o‘zgarishlar orqali zamonaviylik unsurlari kirib kela boshlagan edi. Aynan shu sababli ko‘plab tarixchilar uni Mang‘itlar sulolasining eng islohotparvar hukmdorlaridan biri deb hisoblaydilar.

 

1910-yilda Abdulahadxon vafot etdi va uning o‘rniga o‘g‘li Olimxon taxtga o‘tirdi. Biroq Abdulahadxon davrida boshlangan ayrim yangilanish jarayonlari keyingi yillarda ham Buxoro hayotiga ta’sir ko‘rsatishda davom etdi.

 

Shu tariqa, Amir Abdulahadxon nafaqat Buxoro amiri, balki mamlakatni yangi davrga olib kirishga harakat qilgan, taraqqiyot va islohotlarga intilgan davlat arbobi sifatida tarixda munosib o‘rin egallaydi.

Ijtimoiy tarmoqlarda ulashing
Izoh qoldirish uchun tizimga kiring Kirish